Để chuẩn bị cho phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (tháng 3/2026) và kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Thường trực Ủy ban Pháp luật và tư pháp đã tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ ba dự án luật do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo.

Ba dự án này bao gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Tại phiên họp thẩm tra sáng ngày 13/2, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, cần tiếp tục thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đại hội Đảng lần thứ XIV và ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Theo đó, pháp luật phải thực sự là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ những điểm nghẽn.

“Tổng Bí thư nhấn mạnh, mỗi văn bản pháp luật ban hành ra thì phải trả lời cho được những câu hỏi: người dân và doanh nghiệp được cái gì, giúp gì cho sự phát triển của đất nước, tháo gỡ, kiến tạo được cái gì và hiệu quả mang lại phải rõ”, ông Định nêu rõ.

Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, ông Định cho rằng, trợ giúp pháp lý là việc của nhà nước nhưng không có nghĩa nhà nước phải thực hiện và hiện nay, trợ giúp pháp lý từ các tổ chức xã hội, từ luật sư còn rất ít, chưa thu hút được người giỏi. 

Ông cũng nêu rõ, “xã hội hóa trong trợ giúp pháp lý” là một thuật ngữ có bản chất khác hoàn toàn so với xã hội hóa trong tất cả các lĩnh vực khác như xã hội hóa giáo dục, xã hội hóa y tế… 

Vì vậy, Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị làm sao huy động được giới chuyên gia, luật sư, những người hiểu biết pháp lý trợ giúp cho người dân, trong đó có thể sử dụng ngân sách nhà nước hoặc huy động xã hội hóa.

Ngoài ra, các trung tâm trợ giúp pháp lý hiện nay vẫn là đơn vị sự nghiệp công lập, các cán bộ trợ giúp pháp lý là viên chức và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Việc trợ giúp pháp lý ở nước ta còn nặng về hành chính hóa, chưa phải là dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp mà cả nhà nước và xã hội cùng thực hiện để lo cho đối tượng trợ giúp. 

Do đó, ông Định lưu ý, “làm sao thể hiện được trong luật lần này: Trợ giúp pháp lý là một lĩnh vực mà nhà nước lo cho dân, nhà nước có thể tự làm hoặc nhà nước tổ chức cho xã hội làm bằng nguồn lực xã hội hoặc xã hội thực hiện, nhà nước chi trả”.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, ông Định cho rằng cần thu hẹp phạm vi các vấn đề cần công chứng.

Về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), ông đề nghị, cần tiếp tục nghiên cứu, mạnh dạn đổi mới tư duy hơn nữa, thể hiện tính công khai, minh bạch, số hóa toàn diện. Đối với thông tin cung cấp theo yêu cầu, người dân cần phải chứng minh nhu cầu sử dụng thông tin một cách chính đáng.

Đánh giá việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Thường trực Ủy ban Pháp luật và tư pháp (UBPLTP) và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. 

Bên cạnh đó, về đối tượng trợ giúp pháp lý (TGPL), một số ý kiến trong Thường trực UBPLTP đề nghị đánh giá kỹ hơn tác động đối với việc mở rộng đối tượng được TGPL là “người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật”.

Nguyên nhân là bởi đối tượng này khá rộng, có thể làm gia tăng áp lực lên ngân sách nhà nước, cơ sở vật chất và đội ngũ thực hiện TGPL.

Về trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, dự thảo luật lược bỏ quy định về điều kiện và địa bàn thành lập chi nhánh của Trung tâm TGPL nhà nước, giao thẩm quyền cho chủ tịch UBND cấp tỉnh được chủ động quyết định thành lập và địa bàn đặt chi nhánh. Thường trực UBPLTP tán thành với quy định này của dự thảo luật.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề nghị quy định tiêu chí liên quan đến đối tượng, địa bàn, đặc biệt là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để thành lập chi nhánh của Trung tâm TGPL nhà nước, áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước, tránh lạm dụng, phân tán nguồn lực và bảo đảm quyền và lợi ích của đồng bào dân tộc thiểu số.